جمعى از علما
139
جامع المقدمات ( جامعه مدرسين ) ( فارسي )
فصل : [ باب إفعال ] باب إفعال از صحيح أكرم يكرم إكراما . أصل يكرم يأكرم بود همزه را انداختند زيراكه در ء أكرم متكلم وحده دو همزه جمع شده بود يكى را بسبب ثقل انداختند ودر باقي ألفاظ نيز انداختند براي طرد باب . امر حاضر اين باب را از أصل مستقبل گيرند كه آن تاكرم است وگويند أكرم اكرما أكرموا تا آخر . واين همزه ، همزهء قطع است چون متصل گردد به ما قبل خود ساقط نگردد چون فأكرم ثمّ أكرم . وحكم نون تأكيد ثقيله وخفيفه به طريقي است كه دانسته شد . اسم فاعل مكرم اسم مفعول مكرم . وغالب ، همزهء باب افعال ، از براي تعديهء ثلاثي مجرد لازم باشد چون : أذهبت زيدا فذهب وأجلسته فجلس ، وشايد كه به معنى دخول در وقت باشد چون : أصبح زيد وأمسى زيد يعنى داخل شد زيد به صباح ومساء . وشايد كه براي رسيدن چيزى باشد بهنگام چون : احصد الزّرع واصرم النّخل يعنى وقت درو كردن غلّه وبريدن خرما رسيد وشايد كه به معنى كثرت باشد چون : أثمر الرّجل اى صار كثير الجود والخير وشايد كه به معنى يافتن چيزى بر صفتي باشد چون : احمدت زيدا اى وجدته محمودا يعنى أو را پسنديده يافتم . مثال واوى از باب إفعال « الإيعاد : بيم كردن يعنى ترسانيدن » اصلش إوعادا بود ، واو ساكن را براي كسرهء ما قبل قلب بياء كردند ايعاد شد . ماضي معلوم أوعد أوعدا أوعدوا تا آخر ، مستقبل يوعد تا آخر ، ماضي مجهول أوعد ، مستقبل مجهول يوعد ، امر حاضر أوعد مثل أكرم